چشم‌انداز صادرات خدمات چاپ به کشورهای همسایه

به گزارش عصر تبریز، نعمت‌الله پایان در نشست خبری به مناسبت بزرگداشت روز ملی صنعت چاپ و افتتاح محل دائمی موزه چاپ و نشر تبریز، با اشاره به سابقه تاریخی این شهر در صنعت چاپ اظهار کرد: روز ملی صنعت چاپ یادآور پیوند میان کلمه و فناوری است؛ پیوندی که در طول تاریخ نقش مهمی در انتقال دانش، فرهنگ و تمدن داشته است.

وی افزود: ریشه‌های چاپ مدرن در ایران به تبریز بازمی‌گردد و این روند از سال ۱۲۳۲ قمری با فعالیت میرزا زین‌العابدین تبریزی آغاز شد. دوران رونق چاپخانه‌های سربی و لیتوگرافی نیز بخشی از پیشینه پرافتخار تبریز در این حوزه به شمار می‌رود.

پایان، موزه چاپ و نشر را بستری برای صیانت از بخشی از تاریخ فرهنگی و صنعتی کشور دانست و گفت: این موزه می‌تواند پلی میان نسل گذشته و آینده باشد و نسل‌های جدید را با مسیری که صنعت چاپ طی کرده و تأثیر آن بر تحولات فرهنگی و اجتماعی جامعه آشنا کند.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان‌شرقی با اشاره به سیاست‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه چاپ ادامه داد: حرکت از صنعت سنتی به سمت اقتصاد خلاق از اولویت‌های این حوزه است و صنعت چاپ دیگر صرفاً یک فعالیت صنفی نیست، بلکه می‌تواند به عنوان یکی از پیشران‌های اقتصاد فرهنگی ایفای نقش کند.

وی با بیان اینکه حمایت از نوسازی و هوشمندسازی صنعت چاپ در دستور کار قرار دارد، خاطرنشان کرد: صنعت چاپ در آذربایجان‌شرقی همچنان از ظرفیت و رونق قابل توجهی برخوردار است و در کنار چاپ سنتی، چاپ دیجیتال، فناوری‌های هوشمند و مجموعه‌های بزرگ و نوین چاپ نیز در استان فعال هستند که بخش قابل توجهی از آنها در اختیار بخش خصوصی قرار دارد.

پایان با تأکید بر ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی آذربایجان‌شرقی اظهار کرد: همجواری استان با کشورهای پیرامون یک فرصت مهم برای توسعه صنعت چاپ است. این کشورها به خدمات چاپ نیاز دارند و باید از این ظرفیت برای گسترش صادرات خدمات چاپ از تبریز استفاده کنیم.

وی همچنین درباره افتتاح موزه چاپ و نشر تبریز گفت: امیدواریم بتوانیم سهم خود را در پاسداشت این صنعت و حفظ و توسعه آن ایفا کنیم. موزه چاپ و نشر تبریز نخستین موزه مستقل در حوزه صنعت چاپ و نشر است و شکل‌گیری آن حاصل تلاش مجموعه‌داران و علاقه‌مندان این حوزه بوده است.

پایان افزود: رشید کفیلی به عنوان نخستین مجموعه‌دار صنعت چاپ و نشر کشور، نقش مهمی در گردآوری و شکل‌گیری این مجموعه داشته است.

آذربایجان‌شرقی در مسیر توسعه موزه‌ها

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان‌شرقی نیز در این نشست، موزه‌ها را از مهم‌ترین ابزارهای حفظ و معرفی هویت تاریخی و فرهنگی جوامع دانست.

احمد حمزه‌زاده با اشاره به جایگاه استان در حوزه موزه‌داری گفت: آذربایجان‌شرقی پس از تهران بیشترین تعداد موزه را در کشور دارد و موزه چاپ و نشر، چهل‌وهشتمین موزه استان محسوب می‌شود.

وی افزود: برنامه ما این است که در هر شهر استان یک موزه ایجاد و افتتاح شود، چراکه موزه‌ها از عناصر مهم فرهنگی هستند و در ارزیابی‌های بین‌المللی نیز میزان فعالیت موزه‌ها یکی از شاخص‌های مهم فرهنگی جوامع به شمار می‌رود.

حمزه‌زاده ادامه داد: موزه‌ها نشان‌دهنده غنای تاریخی و فرهنگی هر منطقه هستند و افزایش تعداد و تنوع آنها می‌تواند به ارتقای جایگاه فرهنگی آن منطقه منجر شود.

وی با اشاره به پیشینه تاریخی تبریز اظهار کرد: این شهر در دوره‌های مختلف تاریخی بارها به عنوان پایتخت انتخاب شده و آثار فرهنگی و تاریخی فراوانی را در خود جای داده است. باید با همکاری دستگاه‌های مختلف برای احیا و حفاظت از این آثار تلاش کنیم و موزه‌ها در این میان نقش مهمی در انتقال میراث فرهنگی از یک نسل به نسل دیگر دارند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان‌شرقی همچنین گفت: در استان بیش از چهار هزار و ۸۰۰ اثر تاریخی داریم و آثار متعددی نیز به ثبت رسیده‌اند. بازار تاریخی تبریز نیز ۲۷ مسجد تاریخی را در خود جای داده است.

وی افزود: پرونده ثبت جهانی جنگل‌های ارسباران نیز آماده ارائه مجدد به یونسکو شده و امیدواریم این اثر طبیعی استان نیز در فهرست میراث جهانی به ثبت برسد.

صنعت چاپ تبریز؛ از انتقال دانش تا اقتصاد

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران آذربایجان‌شرقی نیز در این نشست با تأکید بر جایگاه تاریخی تبریز در صنعت چاپ اظهار کرد: صنعت چاپ تبریز حامل دو قرن دانش، فرهنگ و توسعه است و نام این شهر را نمی‌توان از تاریخ ورود صنعت چاپ به ایران جدا کرد.

علی عافیت افزود: تبریز تنها مهد چاپ نیست، بلکه باید جایگاه تاریخی خود را به عنوان نخستین شهر ورود صنعت چاپ به ایران حفظ کند و برای تداوم این جایگاه، برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد.

وی با بیان اینکه صنعت چاپ امروز بسیار فراتر از کاغذ و مرکب است، گفت: چاپ در حقیقت یکی از ابزارهای انتقال دانش محسوب می‌شود و کتاب، روزنامه و محتوای فرهنگی تنها بخشی از این صنعت هستند. امروزه بسته‌بندی نیز به یکی از بخش‌های مهم صنعت چاپ تبدیل شده و این صنعت با حوزه‌هایی همچون صنایع غذایی، دارویی، گردشگری، الکترونیک، کشاورزی و سایر بخش‌های تولیدی ارتباط مستقیم دارد.

عافیت، فرسودگی تجهیزات را یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت چاپ عنوان کرد و گفت: برای پایداری این صنعت باید با همکاری دستگاه‌ها و سازمان‌های مختلف مشکلات موجود برطرف شود. میانگین عمر برخی ماشین‌آلات چاپ در استان به بیش از ۲۵ سال می‌رسد و ادامه این وضعیت، رقابت در بازارهای خارجی را دشوار می‌کند.

وی ادامه داد: ورود به بازارهای صادراتی مستلزم دسترسی به فناوری‌های روز دنیاست، اما نوسازی ماشین‌آلات به منابع مالی قابل توجهی نیاز دارد.

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران آذربایجان‌شرقی با اشاره به شیوه تأمین مالی تجهیزات چاپ در برخی کشورهای اروپایی اظهار کرد: در این کشورها معمولاً بخشی از هزینه خرید ماشین‌آلات توسط صاحب چاپخانه، بخشی از طریق تسهیلات دولتی و بخشی نیز از سوی شرکت سازنده تأمین می‌شود؛ اما تحریم‌ها مانع استفاده از اعتبار شرکت‌های سازنده در ایران شده و از سوی دیگر، تأمین مالی مناسب از سوی بانک‌ها نیز انجام نمی‌شود.

وی تأکید کرد: در چنین شرایطی بخش عمده هزینه نوسازی بر دوش صاحبان چاپخانه‌ها قرار می‌گیرد و همین موضوع روند نوسازی تجهیزات را با مشکل مواجه کرده است.

عافیت همچنین آموزش نیروی انسانی را یکی دیگر از نیازهای جدی صنعت چاپ دانست و گفت: نیروی انسانی در گذشته بیشتر در جایگاه اپراتور فعالیت می‌کرد، اما فناوری‌های جدید باعث شده صنعت چاپ به نیروهای متخصص در حوزه‌های مختلف نیاز داشته باشد و برای تربیت این نیروها باید زیرساخت و بودجه لازم فراهم شود.

وی با اشاره به ظرفیت اقتصادی صنعت چاپ اظهار کرد: اگر صنعت چاپ بتواند جایگاه واقعی خود را در صادرات پیدا کند، ظرفیت اقتصادی آن به اندازه‌ای است که حتی می‌تواند با حوزه‌هایی مانند صنعت نفت رقابت کند؛ اما تحقق این ظرفیت بدون نوسازی ماشین‌آلات امکان‌پذیر نیست.

روایت یک موزه از دو قرن صنعت چاپ

رشید کفیلی، مجموعه‌دار موزه چاپ و نشر تبریز نیز درباره شکل‌گیری این مجموعه گفت: علاقه من به صنعت چاپ از دوران کودکی و به واسطه فعالیت پدرم در حوزه کتابفروشی شکل گرفت. پدرم در دهه ۴۰ کتابفروشی داشت و من نیز این مسیر را ادامه دادم و اکنون در حوزه فروش کاغذ فعالیت می‌کنم.

وی افزود: آشنایی با صنعت چاپ از کودکی باعث شد به تدریج به جمع‌آوری آثار و تجهیزات مرتبط با این حوزه علاقه‌مند شوم و این مجموعه در طول سال‌ها شکل گرفت.

کفیلی با اشاره به تلاش‌ها برای ایجاد موزه چاپ و نشر در تبریز اظهار کرد: در مقطعی قرار بود دبیرستان فردوسی براساس تفاهم‌نامه‌ای در اختیار ما قرار گیرد تا موزه در آنجا راه‌اندازی شود، اما این اتفاق به دلایلی محقق نشد.

وی ادامه داد: پس از آن، خودمان به دنبال یافتن مکان مناسب برای راه‌اندازی موزه رفتیم و با ارگان‌ها و شهرداری‌های مختلف مذاکره کردیم، اما در این مسیر حمایت چندانی دریافت نکردیم.

مجموعه‌دار موزه چاپ و نشر تبریز خاطرنشان کرد: خوشبختانه اکنون محل مناسبی برای این موزه فراهم شده و فعالیت آن آغاز شده است. بخشی از مجموعه در نگارک قرار دارد و آثار اصلی نیز در محل دائمی موزه نگهداری می‌شوند.

کفیلی گفت: هر یک از اشیای موجود در این مجموعه داستانی برای روایت دارد و قدیمی‌ترین وسیله موزه، یک دستگاه برش با قدمتی بیش از ۱۰۰ سال است.